กระบวนการประเมินผล

กระบวนการประเมินผลประกอบด้วยขั้นตอนที่ต่อเนื่องกัน 3 ประการ คือ

1. การวัดผล (measurement) ซึ่งทำให้ทราบสภาพความเป็นจริงของสิ่งที่จะประเมินผลว่ามีปริมาณเท่าใด มีคุณสมบัติอย่างไร เพื่อเป็นข้อมูลสำหรับนำไปเปรียบเทียบกับเกณฑ์ (criteria)

2. เกณฑ์ (criteria) หรือมาตรฐาน ในการพิจารณาตัดสินว่าสิ่งใดดี-เลว ใช้ได้หรือไม่ได้นั้นจะต้องมีหลักหรือบรรทัดฐาน เพื่อนำผลที่ได้จากการวัดไปเปรียบเทียบ

3. การตัดสิน(decision) เป็นการชี้ขาดระหว่างผลการปฏิบัติที่ได้จากการวัดกับเกณฑ์ที่กำหนดไว้ว่าควรสรุปผลออกมาอย่างไร เช่น ถ้าผลที่ได้จากการวัดถึงเกณฑ์ที่กำหนดไว้ ก็ ผ่าน หรือถ้าต่ำกว่าเกณฑ์ที่กำหนดไว้ก็ ไม่ผ่าน เป็นต้น ทั้งนี้การตัดสินใจที่ดี ควรจะอาศัยการพิจารณาอย่างถี่ถ้วน ความยุติธรรม และสิ่งที่สำคัญคือคุณธรรมประจำใจ (value judgment)

จะเห็นว่าการวัดผลและการประเมินผลมีความสัมพันธ์กัน กล่าวคือ การวัดผลจะทำให้ได้ตัวเลข ปริมาณ หรือรายละเอียดของคุณลักษณะหรือพฤติกรรมของบุคคล จากนั้นจะนำเอาผลการวัดนี้ไปพิจารณาเปรียบเทียบกับเกณฑ์ที่กำหนดไว้เพื่อตัดสิน หรือลงสรุปเกี่ยวกับสิ่งนั้น ซึ่งเรียกว่าการประเมินผล กระบวนการนี้สามารถเขียนได้ ดังนี้

E = M + J

ขั้นตอนของการวัดและประเมินผล

1. การกำหนดสิ่งที่ต้องการจะประเมิน เป็นการพิจารณาว่าคุณลักษณะหรือ พฤติกรรมที่ต้องการประเมินมีอะไรบ้าง ซึ่งก็ต้องมีการวิเคราะห์หลักสูตรหรือวิเคราะห์เนื้อหาและพฤติกรรมของรายวิชาที่ต้องการประเมินออกมาให้ได้ว่ามีเนื้อหาอะไร มีพฤติกรรมอะไรบ้าง อย่างละเท่าไร
2. การกำหนดวิธีการวัดและเครื่องมือที่ใช้วัดผล เป็นการเลือกวิธีการและเครื่องมือวัดให้เหมาะสมกับพฤติกรรมที่ต้องการวัดแต่ละประเภทให้เหมาะสม และต้องสามารถวัดพฤติกรรมเหล่านั้นได้จริง
3. การสร้างหรือเลือกเครื่องมือ เป็นการกำหนดสิ่งเร้าหรือหาสถานการณ์เพื่อนำไปใช้ทดสอบผู้เรียน ให้แสดงพฤติกรรมตอบสนองออกมาในรูปข้อมูลเชิงปริมาณโดยที่เคริ่องมือต้องมีคุณสมบัติที่ดี เช่น ต้องวัดในสิ่งที่ต้องการได้ตรงกับจุดมุ่งหมาย ให้ผลการวัดที่แน่นอนคงเส้นคงวาไม่เปลี่ยนแปลง มีความชัดเจน เข้าใจได้ตรงกัน ฯลฯ
4. การดำเนินการทดสอบ เป็นการนำเครื่องมือไปทดสอบเพื่อให้ผู้เรียนแสดงพฤติกรรมออกมาแล้วตีความหมายเป็นคะแนน ผลการวัดหรือคะแนนที่ได้จะนำไปใช้ในการตัดสินผลการเรียน ในการดำเนินการสอบนี้มีหลักสำคัญที่ต้องคำนึงถึงอย่างยิ่งก็คือต้องให้ผู้เรียนแสดงความสามารถสูงสุดของตนออกมาและต้องให้เกิดความยุติธรรมในการทดสอบ
5. การตรวจให้คะแนน เป็นการกำหนดตัวเลขแทนปริมาณของสิ่งที่ต้องการวัดตามกฎเกณฑ์ที่กำหนดไว้ โดยพิจารณาผลการตอบสนองหรือพฤติกรรมที่แสดงออกมา
6. การประเมินผล เป็นขั้นตอนสุดท้ายในกระบวนการประเมินผล เป็นการลงสรุปจากข้อมูลที่วัดมาได้จากข้อ 5 โดยนำผลการวัดมาเทียบกับเกณฑ์ที่กำหนดแล้วลงสรุปว่าผู้เรียนได้ หรือตก หรือได้ระดับคะแนน(เกรด)อะไร จากกระบวนในการประเมินผลดังกล่าวมาจากขั้นที่ 1-5 ก็คือขั้นตอนของ
การวัดผลส่วนข้อ 6 เป็นเรื่องของการประเมินผล จะเห็นว่ากระบวนในการประเมินผลขั้นตอนแรกก็คือ กระบวนการในการวัดผล ความถูกต้องของผลการประเมินจะต้องขึ้นอยู่กับความถูกต้องของผลการวัดเป็นสำคัญ นอกจากนี้คุณธรรมในการตัดสินผล เช่น อคติของผู้ประเมินก็เป็นสิ่งสำคัญที่ส่งผลต่อความถูกต้องของผลการประเมินด้วย

บทบาทของการประเมิน

การประเมินผลมีบทบาทอย่างมากต่อการจัดการศึกษาเพราะการประเมินผลจะช่วยให้ทราบถึงคุณภาพ ประสิทธิภาพและประสิทธิผลของการดำเนินงานกิจกรรมต่างๆัสดุอุปกรณ์และบุคคลที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษา เช่น ผู้เรียน ผู้สอน วิธีสอน สื่อ การเรียนการสอน เอกสารประกอบการเรียนการสอน งาน โครงการ กิจกรรมและสิ่งแวดล้อมอื่นๆที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษา บทบาทของการประเมินผลที่มีต่อกระบวนการทางการศึกษาสามารถสรุปได้ดังนี้
1. บทบาทของการประเมินเกี่ยวกับงานและโครงการทางการศึกษา เป็นการพิจารณาว่าคุณภาพ ประสิทธิภาพ ประสิทธิผลของงานและโครงการต่างๆของการศึกษาเหมาะสมหรือไม่เพียงใด มีสิ่งใดที่ต้องปรับปรุงแก้ไข ยกเลิกหรือขยายต่อเติมโดยทั่วไปการประเมินงานและโครงการการศึกษามักจะใช้หลักการของการวิเคราะห์ระบบเป็นแนวในการประเมิน ซื่งประกอบด้วยการพิจารณาความเหมาะสมของปัจจัยเบื้องต้น (Input) กระบวนการ (Process) และผลผลิต (Product)
2. บทบาทของการประเมินผลที่มีต่อหลักสูตร เป็นการตรวจสอบดูว่าหลักสูตรได้ผลตามที่กำหนดไว้หรือไม่มากน้อยเพียงใด การประเมินหลักสูตรจะต้องประเมินตั้งแต่ระบบร่างหลักสูตร ระบบการใช้หลักสูตรและระบบประเมินหลักสูตรนอกจากนี้กระบวนการประเมินผลยังมีหน้าที่ตรวจสอบส่วนประกอบที่สำคัญของหลักสูตรต่างๆ เช่น จุดมุ่งหมาย เนื้อหา การเรียนการสอน กิจกรรม สื่อและวัสดุต่างๆมีความเหมาะสมหรือไม่
3. บทบาทของการประเมินผลที่มีต่อการเรียนการสอน การเรียนการสอนที่ดีต้องจัดทำอย่างเป็นระบบ ผู้สอนจำเป็นต้องรู้จุดมุ่งหมายของรายวิชาที่สอนอย่างแจ่มแจ้งแล้วจึงจัดกิจกรรมการเรียนการสอนให้สอดคล้องกับจุดมุ่งหมาย สอนให้ตรงกับจุดมุ่งหมายที่วางไว้ โดยต้องคำนึงถึงพื้นฐานความรู้ของผู้เรียนและความสำคัญของแต่ละจุดมุ่งหมาย การวัดผลและการประเมินผลจะเป็นเครื่องบ่งชี้ว่าการเรียนการสอนบรรลุจุดมุ่งหมายมากน้อยเพียงใด จุดมุ่งหมายแต่ละข้อมีความเหมาะสมหรือไม่ บทบาทของการประเมินผลการเรียนการสอนสรุปได้ 3 ลักษณะ ดังนี้
3.1 การประเมินก่อนเรียน (Pre - evaluation) เป็นการตรวจสอบว่าผู้เรียนมีความรู้พื้นฐานที่จำเป็นพอเพียงกับการเรียนบทใหม่หรือไม่ ถ้าไม่พอเพียงจะต้องจัดเพิ่มเติมให้
3.2 การประเมินระหว่างเรียน (Formative - evaluation) เป็นการประเมินขณะดำเนินการเรียนการสอน เพื่อตรวจดูว่าผู้เรียนสามารถบรรลุตามจุดมุ่งหมายในการเรียนการสอนหรือไม่ ถ้ายังไม่บรรลุ ต้องมีการสอนซ่อมเสริม(Remedial) ตามส่วนที่ผู้เรียนยังบกพร่องอยู่ การประเมินแบบนี้จะทำการประเมินย้อนหลังจากสอนจบเนื้อหาตอนใดตอนหนึ่งไปแล้ว
3.3 การประเมินหลังการเรียนหรือการประเมินสรุป (Summative evaluation) เป็นการประเมินเมื่อสิ้นสุดการสอนในแต่ละหน่วยหรือแต่ละรายวิชาเพื่อสรุปผลสัมฤทธิ์โดยส่วนรวมของผู้เรียนออกมาในรูปของระดับคะแนน (Grade) หรือการตัดสินได้ตก